Zakład Ubezpieczeń Społecznych może po latach zakwestionować prawo do ubezpieczenia, a wtedy wpłacane składki przestają pracować na emeryturę. Brzmi jak absurd, ale problem dotyka części osób, które przez lata odprowadzały pieniądze i dopiero później dowiadują się, że według ZUS ubezpieczenia nie było. W niektórych przypadkach konsekwencje są druzgocące.
Nie chodzi o większość emerytów, lecz o szczególną grupę ubezpieczonych. Najbardziej narażone są osoby zatrudnione we własnych spółkach z o.o. oraz ci, którzy mieli kilka równoległych tytułów do ubezpieczenia. Skutkiem może być niższa emerytura, utrata części składek, a nawet obowiązek zwrotu pieniędzy już wypłaconych przez ZUS.
Składki były płacone, ale ZUS mówi po latach: ubezpieczenia nie było
Mechanizm jest wyjątkowo dotkliwy dla osób, które przez lata traktowały opłacane składki jako zabezpieczenie na przyszłość. ZUS może zakwestionować prawo do ubezpieczenia wstecznie, a wtedy wpłacone kwoty nie są uwzględniane przy wyliczaniu emerytury.
Problem wiązany jest z przepisami Polskiego Ładu i nie dotyczy większości seniorów. Najczęściej chodzi o osoby zatrudnione we własnych spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością albo o tych, którzy mieli kilka równoległych tytułów do ubezpieczenia.
Według danych ZUS ujawnionych przez Wyborcza.biz w latach 2020-2025 wydano blisko 1900 decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym przez osoby zatrudnione we własnych spółkach. To pokazuje, że nie jest to pojedynczy spór, lecz praktyka, która realnie dotyka wielu ubezpieczonych.
Najboleśniejszy jest pięcioletni termin przedawnienia
Jeżeli ZUS uzna po latach, że obowiązek ubezpieczeniowy nie istniał, składki przestają liczyć się do emerytury. Teoretycznie można dochodzić zwrotu nadpłaty, ale przepisy przewidują ograniczony czas na takie roszczenie.
Kluczowy jest art. 24 ust. 6g ustawy, który przewiduje pięcioletni termin przedawnienia roszczenia. W praktyce oznacza to, że część pieniędzy wpłacanych przez wiele lat może przepaść.
Dla osób, które odprowadzały składki przez długi czas, to właśnie ten element jest najbardziej bolesny. Państwo może uznać, że ubezpieczenia nie było, ale jednocześnie nie musi oddać wszystkich pieniędzy za całe dekady wpłat.
Niższa emerytura to nie wszystko. ZUS może żądać zwrotu
Konsekwencje decyzji ZUS nie kończą się na niższym świadczeniu. Jeżeli dochodzi do obniżenia wysokości emerytury, Zakład może wezwać również do zwrotu wypłaconych wcześniej środków.
Jednym z opisanych przypadków jest przedsiębiorca, któremu ZUS zakwestionował ubezpieczenie od 1999 roku. Taka decyzja może oznaczać stratę nawet 1 mln zł.
Opisano także przypadek 72-letniej emerytki, która po 10 latach pobierania świadczenia dowiedziała się, że jej emerytura zostanie obniżona o 800 zł. Dodatkowo musi zwrócić 92 tys. zł, co dla wielu seniorów oznaczałoby finansowe trzęsienie ziemi.
Resort zapowiadał zmiany, ale przepisy nadal nie chronią wszystkich
Resort rodziny już wcześniej zapowiadał zmianę przepisów. Urzędnicy mieli pracować nad rozwiązaniem, które lepiej chroniłoby osoby dowiadujące się po latach o zakwestionowaniu ubezpieczenia.
Na razie jednak nowe regulacje nie weszły w życie. Spory między ubezpieczonymi a ZUS nadal trafiają do sądów, a osoby objęte decyzjami muszą walczyć o pieniądze i wysokość świadczeń w indywidualnych postępowaniach.
W sądach ZUS przekonuje, że decyzje o niepodleganiu ubezpieczeniu może wydawać w dowolnym terminie. To oznacza, że ktoś może przez 20 lat odprowadzać składki, a dopiero później dowiedzieć się, że wpłacał pieniądze niepotrzebnie.
Ta pułapka nie jest masowa, ale dla dotkniętych nią osób bywa niszcząca
Najważniejsze zastrzeżenie jest takie, że problem nie obejmuje wszystkich seniorów. Dotyczy przede wszystkim szczególnych przypadków związanych z własnymi spółkami z o.o. lub kilkoma tytułami do ubezpieczenia.
Nie zmienia to jednak skali dramatu osób, które otrzymują decyzję po latach opłacania składek. Dla nich spór z ZUS nie jest abstrakcyjną kwestią prawną, lecz realną stratą pieniędzy i niższą emeryturą.
Największe napięcie budzi właśnie wsteczny charakter takich decyzji. Jeżeli państwo przez lata przyjmowało składki, a potem kwestionuje samo ubezpieczenie, ubezpieczeni zostają z pytaniem, kto ma ponieść koszt błędu systemu.
