Po Marszu Niepodległości z 11 listopada w internecie krążyły imponujące panoramy warszawskiego tłumu. Część zdjęć udostępnili politycy, choć — jak wykazali dziennikarze i Demagog — obrazy zostały wygenerowane lub przerobione z użyciem AI. Równolegle trwa spór o liczbę uczestników.
Kto udostępniał nieautentyczne zdjęcia?
Wśród osób publikujących nieprawdziwą panoramę znalazła się europosłanka PiS Anna Zalewska i poseł Konfederacji Konrad Berkowicz. Zdjęcie miało przedstawiać ogromny tłum na Rondzie Dmowskiego podczas Marszu Niepodległości.
Problem polegał nie na samej liczbie uczestników realnego marszu, lecz na traktowaniu wygenerowanego ujęcia jako zapisu rzeczywistości. Takie grafiki mogą tworzyć mylne wrażenie o wyglądzie i skali zgromadzenia.
Co zdradziło sztuczną inteligencję?
Dziennikarz Patryk Michalski zwracał uwagę na nietypowe elementy infrastruktury w centrum Warszawy: zmienione wejście do metra, przesunięte latarnie i niezgodność kierunku marszu. Stowarzyszenie Demagog ostrzegło następnie przed materiałami tworzonymi lub modyfikowanymi z użyciem AI.
Warto porównywać podobne zdjęcia z nagraniami reporterskimi, mapą okolicy i archiwalną dokumentacją. Jedna efektowna panorama nie może być podstawą szacowania frekwencji, jeśli jej autentyczność jest kwestionowana.
250 tysięcy, pół miliona czy jeszcze więcej?
Stołeczne Centrum Bezpieczeństwa szacowało liczbę uczestników na około 250 tys. Organizatorzy przekazywali znacznie wyższe wartości, sięgające 500 tys. lub więcej. Onet zaprezentował własne obliczenia wskazujące 120–160 tys. osób.
Nie są to trzy potwierdzone wyniki jednego pomiaru. Metodologie, moment liczenia i założenia różniły się. Dlatego nie należy przedstawiać żadnego z tych szacunków jako dokładnej liczby wszystkich osób, które przeszły trasą.
Czy fałszywe zdjęcie przekreśla rzeczywistą frekwencję?
Nie. Marsz rzeczywiście odbył się i zgromadził bardzo dużą liczbę uczestników. Fakt, że w sieci opublikowano zmanipulowane obrazy, nie oznacza, że nie istniały autentyczne fotografie ani że wszyscy uczestnicy byli przedstawiani w fałszywy sposób.
Oddzielne pytania dotyczą więc skali wydarzenia i jakości udostępnianej dokumentacji. Używanie AI bez oznaczenia w relacji z realnego wydarzenia utrudnia rzetelną publiczną debatę.
Jak bezpiecznie korzystać ze zdjęć z marszu?
Redakcje i użytkownicy powinni sprawdzać autora, miejsce i czas wykonania fotografii, a także to, czy obraz nie zawiera oznaczeń lub cech generacji AI. W przypadku zdjęć politycznych ważne są dodatkowo prawa do publikacji.
Do zilustrowania tej informacji należy użyć autentycznego zdjęcia archiwalnego lub jasno oznaczonej ilustracji, a nie powielać fałszywej panoramy jako prawdziwego materiału reporterskiego.
Dlaczego liczby z trzech źródeł są różne?
Centrum Bezpieczeństwa Warszawy podawało szacunek około 250 tys. uczestników, organizatorzy mówili o pół milionie lub większej frekwencji, a analityczna próba Onetu sugerowała przedział 120–160 tys. Rozbieżność może wynikać z innej metody liczenia, momentu pomiaru i tego, czy uwzględniano osoby przemieszczające się na trasie.
Nie ma jednej niezależnie potwierdzonej dokładnej liczby, którą można bez zastrzeżeń przedstawić jako fakt. Informowanie o źródle każdego szacunku jest bardziej rzetelne niż wybieranie najbardziej efektownej wartości.
Dlaczego nie warto udostępniać grafiki AI jako reportażu?
W materiałach polityków wykryto elementy architektury niezgodne z rzeczywistym Rondem Dmowskiego, w tym wejście do metra i położenie latarni. To podważało autentyczność obrazów. Demagog potwierdzał, że w obiegu znalazły się grafiki generowane lub przerabiane z użyciem sztucznej inteligencji.
Taki obraz może być ilustracją, jeżeli zostanie wyraźnie oznaczony. Staje się problemem, gdy odbiorcy są przekonani, że oglądają autentyczne zdjęcie konkretnego wydarzenia. Dla redakcji szczególnie ważne jest oddzielenie obu kategorii.
Co dziennikarze porównali z rzeczywistą Warszawą?
Niepokój wzbudziły szczegóły architektoniczne pokazane na rozpowszechnianym obrazie. Wskazywano m.in. nieprawidłowo przedstawione wejście do metra przy Rondzie Dmowskiego i latarnie ustawione inaczej niż w rzeczywistości. To konkretne sygnały, że grafiki nie można traktować jako autentycznego ujęcia reporterskiego.
W ocenie Demagoga w obiegu pojawiły się obrazy wygenerowane lub zmodyfikowane z użyciem AI. Nie oznacza to, że każda fotografia uczestników jest fałszywa. Zdjęcia z rzeczywistego marszu istnieją i można porównywać je z kadrami udostępnianymi w mediach społecznościowych.
