Na Węgrzech doszło do politycznego wstrząsu, którego jeszcze niedawno wielu nie brało na poważnie. Viktor Orban pogratulował zwycięstwa Peterowi Magyarowi, a TISZA ma przejąć władzę po latach dominacji Fideszu. Ta zmiana może uderzyć nie tylko w Budapeszt, bo w tle pojawiają się pieniądze, Ukraina i sygnał dla polskiej polityki.
Eksperci wskazują, że nowy rząd może szybko odwrócić najważniejsze decyzje poprzedników, ale po Orbanie zostaje państwo pełne politycznych blokad. Warto czytać dalej, bo konsekwencje mogą okazać się znacznie szersze niż sama zmiana premiera.
Budapeszt zadrżał, a Fidesz stracił grunt pod nogami
Niedzielny wieczór na Węgrzech przyniósł scenę, która natychmiast stała się symbolem końca pewnej epoki. Po zamknięciu lokali wyborczych Viktor Orban miał telefonicznie pogratulować Peterowi Magyarowi zwycięstwa. Opozycyjna TISZA wygrała z ogromną przewagą, co oznacza koniec 16 lat rządów Orbana.
Skala tej zmiany jest tak duża, że nie chodzi wyłącznie o zwykłą wymianę ekipy u władzy. Według podanych informacji ugrupowanie Magyara ma dysponować większością konstytucyjną, a to daje mu polityczny mandat do głębokich decyzji. Węgry znalazły się więc w momencie, w którym jeden wynik wyborczy może przestawić cały kierunek państwa.
Reakcja Brukseli była natychmiastowa i pełna politycznej ulgi. Ursula von der Leyen oceniła, że Węgry wybrały Europę i wracają na europejską ścieżkę. To mocny sygnał, bo przez lata Budapeszt był przedstawiany jako jeden z największych hamulcowych wewnątrz Unii.
Nowy premier może ruszyć sprawy, które blokowały Europę
Dr Andrzej Byrt, były wiceszef MSZ i były ambasador Polski we Francji oraz w Niemczech, ocenił, że zwycięstwo opozycji otwiera drogę do ponownego zbliżenia Węgier z Europą. W jego opinii Magyar będzie bronił interesów własnego kraju, ale ma zniknąć zasada traktowania Unii jak wroga. To właśnie ta zmiana może najmocniej zaboleć obóz Orbana.
Jedną z najważniejszych spraw jest unijna pożyczka dla Ukrainy, szacowana na około 90 mld euro. Byrt wskazał, że po zmianie władzy można z dużą pewnością zakładać jej odblokowanie. Z tą decyzją wiąże się także możliwość zwrotu Polsce około 2 mld euro za pomoc udzieloną Ukrainie.
To nie znaczy jednak, że wszystko rozwiąże się jednym podpisem nowego premiera. Były ambasador ostrzegał, że Magyar będzie musiał zmierzyć się z bezpiecznikami pozostawionymi przez Orbana w różnych częściach państwa. Węgry mogą więc wejść w okres wielkiego entuzjazmu, ale też trudnej walki o realne przejęcie kontroli nad instytucjami.
Po Orbanie zostaje system, którego nie da się rozmontować z dnia na dzień
Najtrudniejszym testem może okazać się sprawa pieniędzy z KPO. Węgrom zablokowano 17 mld euro za naruszanie zasad praworządności, a odblokowanie tych środków ma wymagać głębokich zmian prawnych. Byrt podkreślał, że przywracanie standardów państwa prawa może być długim i niełatwym procesem.
Równie drażliwy jest temat mediów, nad którymi Orban miał zbudować szeroką kontrolę przez swoich oligarchów. Nawet jeśli nowa władza będzie miała silny mandat, odzyskanie przestrzeni publicznej może wymagać czasu i determinacji. To może być pierwszy wielki sprawdzian, czy wyborczy przełom przełoży się na realne porządki.
W tym wszystkim pojawił się także polski wątek, który trudno zignorować. Byrt wyraził nadzieję, że wynik wyborów na Węgrzech będzie ostrzeżeniem dla polskiego prezydenta oraz władz w Waszyngtonie. Upadek Orbana pokazuje, że nawet najdłużej budowana dominacja może pęknąć, gdy wyborcy uznają, że państwo potrzebuje nowego kierunku.
